Estonya ve Türkiye

12.03.2010

Türkiye, 23 Ocak 1924 tarihinde Estonya Cumhuriyeti´ni tanımıştır. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 23 Ekim 1991 tarihinde yenilenmiştir. Türkiye hiçbir zaman Estonya`nın Sovyetler tarafından işgalini tanımamıştır.

Estonya` nın özgürlüğünü geri almasından sonra 1992’ de Türkiye, Estonya’ ya Vilnius’ da ikamet eden ilk büyükelçisini atamıştır. Daha sonra ekim 2001’ de Tallinn de elçiliğini açmıştır. Türk büyükelçisi Ömer Aytuğ 2001–2005 tarihleri arasında Estonya`da ikamet eden ilk Türk büyükelçisi olmuştu. 15 Aralık 2004 – 14 Nisan 2009 tarihleri arasında ise Fatma Şule Soysal büyükelçi olarak görev yapmıştır. Estonya`daki yeni Türk Büyükelçisi Ayşenur Alpaslan, 29 Ekim 2021 tarihinde başkan Toomas Hendrik Ilves` e itimatnamesini sunmuştur.

Tallinn’de ikamet eden Sven Jürgenson Haziran 1996’ da Estonya’nın Türkiye’ deki ilk büyükelçisi olmuştur. Onu Ocak 1999’ da Madrid de ikamet eden Andres Tomasberg izlemiştir. Şubat 2001’de maslahatgüzarlar, Heikki Koort ve Linda Kolk’ un başkanlığında Estonya Büyükelçiliği Ankara’ da açılmıştır. Ankara’ da ikamet eden ilk Estonya büyükelçisi Mart Volmer`dir (2004-2008). Şu anki Estonya büyükelçisi Aivo Orav, Eylül 2008`de Cumhurbaşkanı Abdullah Gül` e itimatnamesini sunmuştur.

Estonya’ nın Türkiye’ de 3 tane fahri konsolosluğu bulunmaktadır. İlki, Ağustos 2001 de İstanbul da açılan ve Tuncay Özilhan’ ın görev yaptığı fahri konsolosluktur. İkincisi ekim 2002’ de açılan ve Ethem Okudur’ un fahri konsolosluğunu yaptığı tatil beldesi Antalya’ dadır. Ağustos 2003’ de fahri konsolosu Eşref Baltalı olan 3. fahri konsolosluğumuz İzmir’ de açılmıştır.

Estonya-Türkiye parlamento grubu Haziran 2003’ de Estonya Parlamentosu olan X Riigikogu da oluşturulmuştur. Evelyn Sepp grubun şu anki başkanıdır.

Türkiye Büyük Millet Meclisin`de de Özlem Türköne başkanlığında Türkiye-Estonya parlamento grubu oluşturulmuştur.

ANLAŞMALAR:

1924 yılında Estonya-Türkiye dostluk anlaşması imzalanmıştır. Türkiye ve Estonya arasında 1929 yılından  1938 yılına kadar 6 tane daha anlaşma imzalanmıştır.

Günümüze kadar iki ülke, Estonya ve Türkiye arasında çift taraflı başarılı işbirliği kurulmasına yardımcı olmuş çeşitli anlaşmalara girmişlerdir. Şu anda Estonya ve Türkiye arasında yürürlükte olan 14 tane anlaşma bulunmaktadır. 4 anlaşma ise hazırlık aşamasındadır. Aşağıdaki listeler Estonya ve Türkiye arasında yürürlüğe girmiş anlaşmalardır:

1. Dostluk ve İşbirliği Anlaşması ( 26.04.1995 ‘de yürürlüğe girmiştir);
2. Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması ( 15.02.1996’da yürürlüğe girmiştir);
3. Uluslar arası Yol Taşımacılığı Anlaşması ( 15.02.1996’da yürürlüğe girmiştir);
4. Turizm Alanında İşbirliği Anlaşması ( 15.02.1996’ da yürürlüğe girmiştir);
5. Diplomatik Pasaport Sahiplerinin Vize Gerekliliklerinin Karşılıklı Feshini İçeren Anlaşma ( 14.02.1997’ de yürürlüğe girmiştir);
6. Gümrükler Yönetimleri Arasında Karşılıklı Yardım Hususunda Anlaşma(06.12.1998’ de yürürlüğe girmiştir);
7. Karşılıklı Teşvik ve Yatırımların Korunmasını İçeren Anlaşma (29.04.1998 de yürürlüğe girmiştir);
8. Kültür, Ekonomi, Bilim ve Spor Alanlarında İşbirliği Anlaşması (22.09.1999 da yürürlüğe girmiştir);
9. Uluslar Arası Yasadışı Uyuşturucu Maddelerin Trafiği, Uluslar Arası Terörizm ve Organize Suçlarla Mücadele Konularında İşbirliği Anlaşması (27.09.2001’ de yürürlüğe girmiştir);
10. Savunma Anlaşması (31.10.2002’ de yürürlüğe girmiştir);
11. Gizli Bilgilerin Korunması Anlaşması (27.001.2003 ‘de yürürlüğe girmiştir);
12. Hava Taşımacılığı Anlaşması (27.09.2004’ de yürürlüğe girmiştir);
13. Gelirler ve Sermaye Üzerinden Vergiyle İlgili Olarak Çifte Vergilendirmeden Kaçınılması ve Vergi Kaçırmanın Önlenmesi Hakkındaki Anlaşma (21.02.2005’ de yürürlüğe girmiştir)
14. Kültür, Ekonomi, Araştırma, Gençlik ve Spor Alanlarında İşbirliği Programı (28.11.2005’ de yürürlüğe girmiştir)
15. Estonya Pasaportu Sahiplerinin Vize Gerekliliklerinin Feshini İçeren Anlaşma ( 12.07.2008`de yürürlüğe girmiştir).

KARŞILIKLI İŞBİRLİĞİ:

Estonya ve Türkiye arasındaki ilişkiler iyidir ve istikrarlı bir şekilde gelişmektedir. Siyasal, savunma, ekonomik ve kültürel işbirliğindeki sürekli gelişim Estonya için gereklidir. Estonya ve Türkiye arasındaki karşılıklı anlayış, jeo-stratejik benzerlik, birçok uluslar arası konuda benzer pozisyonlar ve uluslar arası organizasyonlarda yapıcı işbirliğiyle arttırılmıştır.

Türkiye ve Estonya Dış İşleri Bakanları Haziran 1997’ de Siyasal Müzakere Mekanizmasının kuruluşu hakkındaki protokolü imzalamışlardır. Bu protokolden kaynaklanarak taraflar arasındaki görüşmeler yılda en az 1 kere gerçekleştirilebilir.

Şubat 2005’ de Türk tarafının girişimleriyle Estonya ile vize kolaylaştırması anlaşmasını amaçlayan konsolosluk müzakereleri yürütülmüştür.20 Ekim 2005`de güvenlik politikası görüşmeleri Ankara'da gerçekleştirilmiştir.

EKONOMİK İLİŞKİLER:

Estonya ve Türkiye arasındaki ilk bilgi teknolojileri yuvarlak masa toplantısı 9 Mart 2009`da Ankara`da gerçekleşti.

TİCARET:

Estonya ve Türkiye arasındaki ticaret hacmi son yıllarda belirgin bir şekilde büyümüştür. Estonya`nın Avrupa Birliğine katılmasından sonra, 2004–2006 yılları arasında Türkiye ile olan Ticaret hacminde hızlı bir büyüme yaşanmıştır. 2008 yılı itibariyle Türkiye toplam ciro açısından Estonya`nın 19. ticaret ortağı olarak sıralanmıştır (toplam ticarette oranı %1 ile). Diğer devletlerle karşılaştırıldığında, Türkiye ihracatta 13. sırada (toplam ihracatta %.8 oranı ile) ve İthalatını gönderenler arasında 27.sırada ( %0.4`lük oranı ile) yer almaktadır. 2007 yılıyla kıyaslandığında, 2008 yılında, ihracattaki yaklaşık% 50 artış da dâhil olmak üzere ticarette %26`lık bir artış yasandı.

2008 Yılında Temel İhracat Malları:

• Metal ve metal ürünler: %88
• Kürk ve kürk ürünleri: % 8
• Makine ve ekipman: % 1.3
• Kimyasallar, kimyasal ürünler: %0.9

2008 Yılında Temel İthalat Malları:

• Tekstil ve tekstil ürünleri: %27.9
• Ulaştırma araçları  %22.5
• Makine ve ekipman: % 18.2
• İnci, kıymetli taşlar ve mücevher: % 8.3
• Metal ve metal ürünler: %7.3

YATIRIMLAR:

Estonya`daki Türk yatırımları, Türkiye’deki Estonya yatırımları gibi oldukça küçüktür. Estonya Bankası`nın verilerine göre, 30.12.2008 itibariyle Türkiye Estonya`ya ya 0.38 Milyon Euro’luk doğrudan yatırım yapmıştır. 6 Şubat 2009 itibariyle, Estonya Sicil Kayıtlarına göre Estonya`da kayıtlı 12 şirkette Türk katilimi bulunmaktadır. Bunlardan 3`ü %100 Türk sermayesiyle kurulmuştur. Estonya`nin Türkiye`deki doğrudan yatırımı ise 2,5 milyon Euro’dur.  Bunların birçoğunu kişisel gayrimenkul alımları oluşturmaktadır.

TURIZM

Estonya`nın Avrupa Birliğine üyelik sürecinde, Estonya`yi ziyaret eden Türk turist sayısında yıldan yıla bir artış gerçekleşmiştir ancak bu sayı yinede nispeten azdır. Estonya`ya duyulan ilgi, Estonya`nın AB`ye üye olmasıyla artmıştır. Tek gecelik konaklamalarda Türkiye hala Avrupa ülkeleri arasında küçük bir paya sahiptir. 2007 yılında 980, 2008 yılında 2861 Türk Turist Estonya`da tek gece konaklamıştır. Türk turistlerin büyük bir çoğunluğu Tallinn`de konaklamıştır.

Estonyalılar için coğrafi konumu ve sıcak iklimiyle Türkiye son derece popüler bir seyahat noktasıdır. 2007 yılında 20.300 Estonyalı seyahat acenteleri aracılıyla Türkiye`yi ziyaret etmiştir. Bununla birlikte birçok Estonyalı kendi imkânlarıyla ya da diğer ülkelerdeki seyahat acenteleriyle Türkiye`yi ziyaret etmiştir. Türkiye`ye yapılan seyahatler ortalama 9 gün sürmektedir.

KÜLTÜR VE EĞİTİM: